Bắt ngồn của bộ môn Billiard
Từ Trò Chơi Hoàng Gia Đến Thể Thao Quốc Tế
Khi xem các cơ thủ chuyên nghiệp thi đấu ngày nay, chúng ta đều trầm trồ trước những đường cơ chính xác từng milimet dưới ánh đèn rực rỡ. Tuy nhiên, ít ai biết rằng bộ môn này từng là một trò chơi ngoài trời. Nó vốn dành riêng cho giới quý tộc châu Âu. Hành trình tiến hóa của Billiard (Bida) kéo dài nhiều thế kỷ. Trò chơi đã đi từ những thảm cỏ xanh hoàng gia Pháp đến các giải đấu triệu đô toàn cầu.
1. Khởi Nguồn Trên Những Thảm Cỏ Hoàng Gia
Lịch sử của Billiard bắt đầu vào khoảng thế kỷ 14. Ban đầu, trò chơi không hề có bàn, gậy hay những viên bi bóng loáng. Bộ môn này thực chất là một biến thể ngoài trời của trò Croquet hoặc đánh golf trên cỏ. Trò chơi rất phổ biến trong giới quý tộc Pháp và Anh. Người chơi dùng một cây gậy lớn để lùa các quả bóng gỗ. Bóng sẽ được đẩy xuyên qua các chướng ngại vật hoặc cổng nhỏ trên mặt đất.
Tuy nhiên, thời tiết châu Âu vốn thất thường. Mùa đông lạnh giá đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử. Giới quý tộc quyết định mang trò chơi vào trong nhà để có thể chơi quanh năm.
Họ đặt một chiếc bàn gỗ lớn và làm gờ cao xung quanh để bóng không rơi ra ngoài. Mặt bàn được phủ một tấm vải màu xanh lá cây. Màu xanh này không phải ngẫu nhiên. Nó mô phỏng lại màu của thảm cỏ tự nhiên ngoài trời. Đây là dấu ấn cội nguồn mà các bàn bida tiêu chuẩn ngày nay vẫn giữ lại.

2. Thú Vui Của Những Vị Vua Và Bi Kịch Lịch Sử
Vào thế kỷ 15 và 16, Billiard đã trở thành “trò chơi của các vị vua” (The Game of Kings). Lịch sử ghi lại rằng Vua Louis XI của Pháp là người đầu tiên sở hữu chiếc bàn bida trong nhà vào năm 1470.
Bộ môn này gắn liền với cuộc đời của nhiều nhân vật lịch sử lẫy lừng:
- Vua Charles IX của Pháp: Ông là một người cực kỳ nghiện bida. Trong cuộc thảm sát Ngày lễ Thánh Bartholomew năm 1572, ông được kể lại là đã phải rời bàn bida để đi xử lý chính sự.
- Nữ hoàng Mary Stuart của Scotland: Bà bị giam giữ và bị hành hình vào năm 1587. Một trong những lời phàn nàn cuối cùng của bà là việc chiếc bàn bida yêu thích bị tịch thu. Sau khi bà qua đời, thi thể của bà thậm chí đã được bọc trong chính tấm vải bida màu xanh đó.
- Đại văn hào William Shakespeare: Ông rất mê mẩn bộ môn này. Ông đã đưa nó vào vở kịch kinh điển Antony and Cleopatra (năm 1606). Trong kịch, nhân vật Cleopatra có câu thoại: “Let’s to billiards” (Hãy đi chơi bida nào). Đây là một chi tiết rất thú vị dù thời Ai Cập cổ đại chưa hề có trò chơi này.
3. Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp Và Sự Thay Đổi Diện Mạo
Đến khoảng thế kỷ 17, trò chơi bắt đầu lan rộng ra ngoài giới hoàng gia. Nó tiếp cận các tầng lớp trung lưu và xuất hiện tại các quán cà phê ở Anh và Pháp. Dù vậy, hình dáng và công cụ chơi thời đó vẫn còn rất thô sơ.
Người chơi khi đó sử dụng một cây gậy gọi là “Mace”. Gậy có phần đầu to như chiếc chày để đẩy bóng. Nhược điểm của Mace là rất khó thao tác khi bóng nằm sát băng (thành bàn). Để khắc phục, người chơi bắt đầu lật ngược cây gậy lại. Họ dùng phần đuôi nhỏ và nhọn hơn để gạt bóng. Phần đuôi này được gọi là “Cue“ (nghĩa là “cái đuôi”). Đây chính là nguồn gốc của từ “Cơ bida” ngày nay.
Thế kỷ 19 đánh dấu cuộc cách mạng công nghệ toàn diện cho Billiard nhờ những phát minh mang tính bản lề:
- Đầu cơ bằng da (Leather Cue Tip – 1807): Do cựu quân nhân người Pháp François Mingaud phát minh. Đầu da giúp tạo ra độ ma sát tốt. Nó cho phép cơ thủ thực hiện các kỹ thuật xoáy (áp-phê) mà đầu gậy gỗ trơn trước đó không làm được.
- Phấn bida (Chalk): Giúp tăng độ bám giữa đầu cơ và bi, từ đó hạn chế tối đa việc “tẹt cơ”.
- Băng cao su (Thập niên 1830): Phát minh này thay thế cho các dải vải cuộn thô sơ ở thành bàn. Nó giúp bi có độ nảy chuẩn xác và ổn định hơn.
- Bi nhựa tổng hợp (Celluloid – 1869): Trước đây, bóng bida được làm bằng ngà voi nên chi phí vô cùng đắt đỏ và tàn phá tự nhiên. Sự ra đời của nhựa tổng hợp giúp sản xuất bi bida hàng loạt với giá rẻ và độ tròn hoàn hảo.